Bởi bản thân những người nghệ sĩ mà ta nom, họ cũng chỉ cố sức lên được một tí như thế, rồi khựng lại
Luật hành nghề tự do nó khẳng định cái nhân cách pháp nhân của người nghệ sĩ. Dĩ nhiên, không phải đưa ra luật để tạo thành những áp lực cho người nghệ sĩ đâu. Càng ngày càng thấy quốc gia rót nhiều tiền cho văn nghệ. Vì vậy, mỗi một lần xuất hiện thêm một nghệ sĩ khác, một cách nhìn mới, một cách nghĩ khác thì chúng ta nên mừng. Tôi nghĩ cái thăng trầm của đời sống văn nghệ Việt Nam có nhẽ nó cũng bám riết lấy thăng trầm của lịch sử dân tộc.
Đời sống văn nghệ cần một sự trung thực, sòng phẳng của luật pháp chứ đừng biến thành cái cách cư xử cảm tính, ăn xổi, đuổi theo vụ việc để quản lý. Cái luật ấy nó cần phải hướng đến sự cẩn trọng, căn chỉnh và tạo điều kiện cho sự tự do sáng tạo chứ không phải là triệt tiêu sáng tạo. Nhưng tại sao văn nghệ không phát triển với những giá trị đích thực? Tôi nghĩ vẫn chưa hội đủ nội lực để tạo nên sứ mệnh mới của những người trẻ tuổi.
Vì vậy, tiếp cận nhanh, bước nhanh ra thế giới bên ngoài thì không khó, nhưng cái khó là từ cái nhanh ấy thì bản thân chúng đổi thay lại đời sống văn học nghệ thuật của chúng ta như thế nào? Liệu thế hệ trẻ đã đủ hình hài lành lặn, thể chất lành sạch để có thể thu nhận tinh hoa loài người, càng nhiều càng tốt, để làm cuộc biến đổi về chất của thân thể nghệ thuật Việt Nam? Đó là điều mà các thế hệ đi trước như chúng tôi hết sức ao ước, đợi.
Họ phản ứng với ông là bởi nhiều người vẫn đổ lỗi cho cơ chế, cho chính sách làm cản ngăn sự xuất hiện của nhân kiệt, ngăn cản sáng tạo? - Tôi mong muốn Nhà nước cần có trách nhiệm lớn, lớn nữa.
Thế giới phẳng rồi. Mạch ngầm vẫn chảy, nhưng chậm và mặc nhiên - Vậy là sự rầm rĩ chỉ đến từ không gian ảo của mạng, ở đời sống thực, một mạch ngầm những giá trị văn hóa đích thực vẫn đang thiết tha chảy, thưa ông? Những giá trị ảo làm ác hại cho đời sống văn nghệ.
Nếu chúng ta nhìn kỹ thì bài học về phẩm cách nghệ sĩ không bao giờ cũ. Nhưng liền đó, cũng phơi bày nhiều bất cập trong cách hoạt động, quảng bá. Ảnh: Quang Minh Tầm chiến lược của Đề cương Văn hóa 1943 PV: Thưa ông, nhiều nhà nghiên cứu hiện thời đánh giá, ý nghĩa quan trọng nhất của Đề cương Văn hóa 1943 là nhờ chính cương đó mà giao hội được đông đảo đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức một lòng đi theo cách mệnh? Họa sĩ Lương Xuân Đoàn : Đúng vậy.
Trong khi không thể phủ nhận là lớp trẻ hiện tại tiếp cận với văn minh nhanh hơn, điều kiện sáng tạo tốt hơn, sự vướng víu của họ mà ông vừa nói phải chăng là bởi chạy theo phần nổi mà thiếu vắng nền tảng văn hóa cơ bản để tiếp nhận rồi biến thành bản sắc dân tộc mình? - Tôi cũng đang muốn tìm hiểu để lý giải những băn khoăn đó. Mặc dầu đúng là nếu chúng ta chỉ xét trên cái mặt bằng cọ, đơn giản, thì ngày nay dễ nổi tiếng hơn.
Tôi đã có lần bàn bạc thì có quan điểm phản ứng: Tại sao ông này lại yêu cầu có luật, văn học nghệ thuật cần gì phải luật? Nhưng họ đã hiểu đơn giản. Chúng ta nhìn lại thảy những giá trị đã được xác lập từ quá khứ, kể cả quá khứ gần nhất - từ 1945 trở lại đây bắt đầu hình thành quốc gia Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thời kì qua, chúng ta đã chứng kiến đầy rẫy những câu chuyện buồn của đời sống văn nghệ.
Soi lại, liệu chúng ta đã có một thân khỏe mạnh đủ sức đề kháng để "dàn hàng ngang” trong cái thế giới phẳng đó chưa? Tôi cho là chúng ta phải xem lại bản thể của các nghệ sĩ trẻ hiện thời. Tôi đồng ý rằng, cái lợi thế của thời đại bùng nổ thông báo cũng làm cho bản thân đời sống văn nghệ không thể đứng yên một chỗ mà buộc phải thay đổi.
Bài học về phẩm cách nghệ sĩ không bao giờ cũ Ông là người lạc quan chăng bởi khi nói về đời sống văn hóa hôm nay, nhiều người lại luôn chỉ nghĩ đến sự tứ tung, đảo lộn các giá trị và để nức tiếng thì rất dễ? - Tôi chỉ nói riêng về mỹ thuật, đời vàng của mỹ thuật Đông Dương đã đặt nền tảng và chưa ai bước qua được. Trong giới văn nghệ, sự chấp nệ, đố kỵ, thù dai vẫn chưa hề suy suyển.
Thế nhưng, ở đây, tôi lại phải trở lại câu chuyện là: khi thế giới thật gần với người Việt, kể cả với những đứa trẻ, thì cái bi kịch cũng có thể bắt đầu từ đó. Có thể chính là bởi cái văn hóa nền cốt của quốc gia đang có vấn đề, bản thân cái sự trồi sụt qua từng thời kỳ nó cũng làm cho sự tự trưởng thành của nghệ sĩ có khó khăn hơn so với thời kỳ trước chăng? Sự xuất hiện những câu chuyện mới của đời sống nghệ thuật cho ta cảm giác nhanh hơn, nhưng cái sự vững bền của nó thì làm ta băn khoăn hơn.
Với chất lượng đào tạo như hiện nay, thì rõ ràng nền cốt văn hóa của họ tôi thấy cũng rất phong phanh. Tôi cho là phải có sự bế tắc và khủng hoảng ấy để cho thấy đã đến lúc phải định vị lại bức tranh toàn cảnh văn nghệ nước nhà một cách xác thực nhất. Nếu trong chốc lát, ta có thể thích một bức tranh, nhưng không bền, thậm chí ngay ngày hôm sau đã không còn thích được nữa
Nhìn đâu cũng thấy cái xấu, nhìn đâu cũng thấy cái dở, nhìn đâu cũng thấy đáng báo động. Bởi chúng ta không còn là ốc đảo riêng biệt nữa.
Nhưng vì sao nó vẫn cứ vướng? vì sao những trên dưới và thí điểm của nghệ sĩ trẻ - ở bất cứ lĩnh vực nào: văn học, âm nhạc, sân khấu, múa hay mỹ thuật, nhiếp ảnh, kiến trúc… - cũng đều dễ nhận thấy sự vướng víu.
Phải có luật cho hoạt động văn học nghệ thuật quan điểm của ông về sự khác nhau giữa đời sống thực và những giá trị ảo trên mạng đang chính là yêu cầu bức thiết đòi hỏi những biện pháp trong quản lý văn hóa? - Cho đến lúc này, nói một cách nghiêm chỉnh, chúng ta vẫn chưa có luật chung cho hoạt động văn học nghệ thuật.
Cũng như cái luật thứ hai mà tôi thấy cần, đó là luật hành nghề tự do mà ở ta chưa có. Theo đó, cũng phải có những người để kết nạp sự đổi thay ấy. Về mặt bằng, tôi nghĩ không ối lực lượng để làm đổi thay và xoay chuyển đời sống văn nghệ. Mặc dầu cái tiện lợi thì rất lớn: vì những giá trị mấu chốt từ quyết nghị 05 của Bộ Chính trị ra đời từ năm 1987 đến giờ vẫn không suy suyển, như quý trọng tự do sáng tạo cá nhân chủ nghĩa, ưng mọi phong cách và thiên hướng sáng tác… Xin trân trọng cảm ơn ông! Cẩm Thúy - Nguyễn thái hoà (thực hiện).
Dù rằng đang quá vắng. Chúng ta thấy hiện nay không phải là tiền. Vì sao hiện thời nhiều giá trị bị mất nhanh? vì sao ngày xưa có những nghệ sĩ họ đã lặng im sáng tạo suốt 30 năm mới công bố những triển lãm cá nhân như Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm nhưng họ không suy suyển phẩm cách của họ? Khi họ xuất hiện với sự nghiệp mỹ thuật của họ thì sự nghiệp ấy là khổng lồ, nó chứng minh cho phẩm cách và hào kiệt của họ đã được bảo trọng.
Sự thăng trầm của đời sống văn nghệ Việt Nam gắn với thăng trầm của lịch sử dân tộc Ông vừa nhắc tới cả một chặng đường dài, xuyên suốt gần một thế kỷ những chủ trương của Đảng về văn hóa ở mỗi thời kỳ khác nhau, ăn nhập với bối cảnh lịch sử của từng thời kỳ ấy? - Tôi nghĩ ở mỗi tuổi của đời sống văn nghệ Việt Nam đều có những cái thuận và cái nghịch để thay đổi và phát triển.
Và không thiếu lực lượng để đổi thay đời sống văn nghệ như ông vừa nói ở trên, nghĩa là ngày bữa nay không thiếu vắng nhân kiệt như mọi người vẫn nghĩ? - Hình ảnh người nghệ sĩ độc lập là hình ảnh của đời sống văn hóa nghệ thuật Việt Nam lúc này.
Đề cương Văn hóa 1943 là một bước ngoặt quan yếu, cho thấy sự nhạy bén ở tầm chiến lược của Đảng ta đối với văn nghệ. 3 năm sau, nhiều nghệ sĩ đã trở nên chiến sĩ đồng hành cùng dân tộc và cách mạng: Tô Ngọc Vân, Nguyễn Đình Thi, Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng… Hơn 40 năm sau, trong bối cảnh Đảng đề xướng công cuộc Đổi mới ở Việt Nam, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 05 năm 1987, và bước tiếp theo là NQTƯ 5 (khóa VIII) mở ra bước phát triển mới, toàn diện, rộng khắp hơn của đời sống văn nghệ.
Vì thế, chúng ta thấy cho đến lúc này những giá trị cũ nó vẫn không cũ, vẫn thiết lập được chỗ đứng và tự bảo trọng được những giá trị mà nó đã làm ra trong quá vãng, dù hiện thời đã thêm quá nhiều những đời tiếp nối. Mạch ngầm thì vẫn chảy, nhưng chậm và có phần… bình thản.
Nhưng rời không gian ảo ra thì vững chắc sẽ thấy những câu chuyện khác, đời sống khác của nền văn học nghệ thuật Việt Nam tươi hơn. Trong đời sống văn nghệ hiện, tự bảo trọng được phẩm cách cá nhân là một việc không đơn giản, nhất là với người trẻ.
Điều đó khiến cho bản thân người nghệ sĩ chẳng thể bước ra khỏi bức tranh xã hội của người Việt. Rời không gian mạng, đời sống văn nghệ tươi tỉnh hơn Ông có cảm thấy bi quan không? - Tôi không bi quan đâu.
Và gần đây nhất NQ23 của Bộ Chính trị mở ra những cánh cửa hội nhập toàn cầu cho giới văn nghệ Việt Nam. Thành ra, theo tôi, đã đến lúc ta cần một cái luật chung cho văn học nghệ thuật.
Không còn cái hình ảnh những thế hệ tiến cùng tiến, lui cùng lui như trước đây nữa. Cho đến khi anh cần trị đến nơi đến chốn một vấn đề gì đó thì lại không có luật. Chính điều đó khiến đời sống nghệ thuật trở thành mỏi mệt.
Hiện nay, nếu nhìn vào bức tranh văn nghệ qua các không gian ảo của mạng internet thì cũng thấy bi quan rất nhiều. Tỉ dụ sang đầu thế kỷ 21 các họa sĩ Việt Nam vẫn chưa đủ sức mở ra một trang mới của mỹ thuật Việt Nam. Họa sĩ Lương Xuân Đoàn Liệu chúng ta đã có một thân thể đủ sức đề kháng với thế giới phẳng chưa? Còn sự hội nhập thì sao thưa ông, nó tác động thế nào đến đời sống văn nghệ và liệu đó có phải là duyên cớ của bức tranh văn hóa toàn cảnh khá hỗn độn bữa nay? - Đến giờ, chúng ta đều nhận thấy nền văn nghệ Việt Nam trở thành tự tín hơn trong sự đa dạng khi đồng nhịp với thế giới bên ngoài.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét